Oprichting van de Werkgroep Bos t'Ename
13 MAART 1992
Eerste informele vergadering- BOS T' ENAME
In de parochiezaal te Ename. Met het oog op een natuurbeheerwerkgroep
op te richten rond het Bos t' Ename .
Guido Tack
Mater, april 1992
De eerste stap naar een nieuw reservaat: ."De Ruisere" in de rand van
het Bos t' Ename.
==========================================================
Het Bos t'Ename, 62ha groot, vormt met zijn onmiddellijke omgeving een
ca. 185ha groot gerangschikt landschap en een natuurkerngebied
in het ontwerp van Groene Hoofdstructuur voor Vlaanderen.
Aan zijn Scheldevalleizijde wordt het gebied omsloten door
de dichte bebouwing van Ename en Nederename, maar boven de helling
van de valleiwand gaat het over in de losse Materse en Volkegemse
rijgehuchten Spendelos, Blote, Natendries en Wolvenberg en het
daarachterliggend oud koutergebied. Het is het prototype van een al
heel lang op zichzelf liggend snippertje boslandschap, dat erg
intensief -maar ten goede- door
de inwoners van de omliggende dorpen en buurtschappen is gebruikt.
Vanuit deze vaststelling wordt het gebied vanaf de lente 1984 in
samenspraak met de twee belangrijkste privé-eigenaars, de heren
Daniël en Philippe Gevaert, door het Bestuur Monumenten en
Landschappen en het Instituut voor Natuurbehoud als proefgebied
aangewend in een ver doorgedreven historisch-ecologisch onderzoek rond
bossen en vagen (woeste gronden) in Vlaanderen.
Dit loopt nu stilaan naar zijn einde en de resultaten ervan worden
volgend jaar in boekvorm gepresenteerd. Hierop vooruitlopend kan nu
reeds worden gezegd dat een belangrijke conclusie naar het beheer toe
de wenselijkheid is om aan landschapsherstel te doen in de begraasde
randzone van het bos. Vroeger sloten er grote oppervlaktes vaag
("dries" of "broek": extensief grasland-met-struiken) en halfintensief
grasland via een brede overgangszone bij het bos aan. Het ligt nu nog
steeds voor een groot deel van zijn perimeter ingebed in grasland, maar
dit wordt
steeds sterker bemest en begraasd, en de grens grasland-bos is
vlijmscherp
geworden. Hierdoor verdwijnt niet alléén soortenrijk
grasland,
maar ook het specifieke overgangsmilieu bij de bosrand, met o.a. eigen
plantensoorten, vogels en insecten (met o.a. veel vlinders!).
Vanaf 1986 werd een vroeger erg rijk (voor de kenners mesofiel)
hooiland in de bosrand te Volkegem door de Vlaamse Gemeenschap in
experimenteel beheer genomen. Het gaat om een 54a 80ca groot perceel
waarop een achttal jaar voordien het gebruik was gestopt, en dat
volledig was verbraamd. Het ligt op de zuidelijk geëxposeerde wand
van een zijvalleitje
van de Riedekensbeek, dat van oudsher (we vinden het reeds in 1428 als
zodanig terug) de Ruisere wordt genoemd.
De resultaten van het maaibeheer zijn nu, zes jaar later, erg positief
(foto hierboven). Er heeft zich een prachtige overgangszone
ontwikkeld tussen bos enerzijds en droog (zelfs warmteminnend) grasland
en natter grasland anderzijds. De mantel bestaat vooral uit braam-,
sleedoorn-, rode kornoelje- en olmestruweel, maar ook Spaanse aak is
bijvoorbeeld aanwezig. In de zoom en aansluitend grasland vinden we
erg interessante soorten als agrimonie, ruig hertshooi, zeegroene
zegge,
addertong, massa's echt duizendguldenkruid. Typerende planten voor de
aansluitende bospercelen zelf zijn bosbingelkruid, maagdepalm, zwarte
rapunzel, bosorchis, keverorchis, spekwortel, kardinaalsmuts. De rest
van het valleitje bevat potentieel erg goede natte (in kwelzones) en
droge graslandpercelen, met o.a. borstelbies op de tredplaatsen op de
helling. Het wordt afgesloten en doorsneden door houtkanten met o.a.
éénbloemig parelgras en knotbomenrijen van es en wilg,
waartussen zich plaatselijk mooie hondsroosstruwelen bevinden.
Landschappelijk vormt het een prachtig geheel.
Het is duidelijk dat hier via aankoop of huur van aan de Gevaert-kern
grenzende randpercelen mogelijkheden aanwezig zijn voor een eigen
Wielewaalreservaat.
In het licht hiervan werd een 92a 60ca groot grasland aangekocht,
aansluitend aan het door de Vlaamse Gemeenschap experimenteel beheerd
perceel en bij het Wallebos. Tot 1982 betrof het een natte hooiweide
met veel koekoeksbloem en vermoedelijk ook dotterbloem, waarop het
zijbeekje uitmondde in de Riedekensbeek. Door de Oudenaardse
Landbouwschool werd het echter gedraineerd, zodat de huidige botanische
waarde ervan gering is. Met het oog op verdere reservaatsuitbouw is het
echter van groot strategisch belang. Het bezit bovendien een hoge
potentialiteit, die via het ongedaan maken van de drainage, het terug
bovengronds brengen van het
zijbeekje extensief begrazen of maaien en het 'uitlokken' van een
mantel- en zoomsituatie bij de bosrand werkelijkheid kan worden.
Het legt de ruimtelijke link met een 30a 80ca groot randbosje in de
vallei van de daar nog sterk meanderende Riedekensbeek, dat eveneens
werd aangekocht.
Het gaat om een relatief jong, tamelijk nat, verwaarloosd
middelhoutbosje, aangeplant rond 1920. Het hakhout bestaat voornamelijk
uit Zwarte
en Witte els, Es en Gelderse roos. Als gevolg van de voorjaarstormen
van twee jaar geleden resten in de boomlaag enkel nog een paar
populieren en grauwe abelen. De kolonisatie van bossoorten uit het
belendende Wallebos (de Gevaert-kern), met o.a. bosanemoon en slanke
sleutelbloem is reeds ver gevorderd, maar nog niet ten einde. Aan de
beekzijde, op een licht verheven oeverwal, vinden we o.a. donkere
ooievaarsbek en sneeuwklokje. Op dit perceel kan een begin worden
gemaakt met de verwezenlijking van
een andere fundamentele conclusie uit het onderzoek: herstel van het
traditioneel middelhout-bosbeheer, met o.a. het aanvullen en periodiek
kappen van de struiklaag, hier reeds sinds de middeleeuwen om de 9
jaar. Dit beheer
is van primordiaal belang voor onder meer het behoud van het bloemrijk
aspect van dergelijke bostypes.
Er wordt een eigen beheerswerkgroep "Bos t' Ename" gevormd, die niet
alleen binnen het eigen reservaat, maar ook in de rest van het gebied
actief kan zijn en b.v. kan instaan voor geleide wandelingen.
Vanuit de wetenschap dat de betrokkenheid groeit naarmate een gebied
dichter bij het eigen bed ligt, wordt hierbij vooral (maar niet
uitsluitend!) beroep gedaan op mensen uit Ename, Nederename, Mater en
Volkegem. Wie interesse heeft en nog niet is gecontacteerd, kan
ondergetekende een seintje geven.
Guido Tack
Spendelos 18
9700 Oudenaarde (Mater)
0553/49 84 70
GIFTEN VOOR HET PROJECT "DE RUISERE" KUNNEN OVERGEMAAKT WORDEN OP REK.
XXX-XXXXXXX-XX VAN HET NATUURFONDS VLAAMSE ARDENNEN, MET
VERMELDING PROJECT NR 10.
° De eerste honderd personen die minimum 5000fr als gift overmaken
bieden we het boek 'Zijn er nog vogels' van Luc Menschaert (met een
waarde van 1250fr.) als extra geschenk aan. Vermeld: 'gift, boek als
geschenk gewenst'.
° Giften vanaf 1000fr. krijgen een poster over het regionaal
landschap Vlaamse Ardennen aangeboden door de Natuurverenigingen.
° Beide aanbiedingen gelden ook voor steun aan de andere
aankoopprojecten Natuurfonds Vlaamse Ardennen en dit tot 30/06/92!
Guido Tack
Enamebos 29.9.1992
WERKGROEP BOS 't ENAME
Verslag vergadering dd. 29.9.1992
Aanwezig: 20 personen (zie bijgevoegde lijst) Verontschuldigd: 4
personen
1. Verwelkoming door Guido Tack en doel van de bijeenkomst.
2. Oprichting van een beheersgroep als feitelijke vereniging (in de
toekomst eventueel evoluerend naar V.Z.W.)
a) Doelstelling van de werkgroep:
-behoud van natuurgebied
-organiseren geleide wandelingen (periodiek en op aanvraag)
-opleiding gidsen
-beheerswerken in het gebied.
b) Struktuur:
-dagelijks bestuur (+/- 5 personen)
-aanstellen van een:
* secretaris (administratieve taken) nog kandidaat
gezocht
* materiaalmeester: De Vos Roger
c) Naam: "Werkgroep Bos 't Ename"
d) lidmaatschap:
Hieromtrent ontstaat een levendige discussie i.v.m. lidgelden en
toetredingsmodaliteiten.
Besluit:
-leden: vooral mensen gezocht die zich willen inzetten en die een
positieve bijdrage leveren; geïnteresseerden in het bos zijn
eveneens welkom.
-momenteel wordt geen lidgeld gevraagd. Bijdragen komen van geleide
wandelingen voor derden; indien extra fondsen nodig zal dit later
geëvalueerd worden.
-doel: zie doelstelling hierboven
-statuten: zullen tergelegenertijd worden opgemaakt.
3. Beheer natuurreservaat "De Ruisere"
Het gedeelte van het reservaat dat op dit ogenblik dient beheerd te
worden kan als volgt opgesplitst worden:
perceel A : reeds lang in beheer door Monumenten en Landschappen
perceel B : weide onlangs aangekocht
perceel C : verwilderd hakhoutbosje langs de beek
Totaal: 90 are weiland en 30 are bos.
Perceel A: -werd reeds in 1986 begonnen met jaarlijks te maaien: men
heeft overgang van bos naar maailand
-maaien gebeurt dit jaar 29/9 en 30/9 door mensen van monumenten en
landschappen
-er moeten 45 bomen (jong plantsoen) weg
-houtkant dient bijgekapt en geknot
Perceel B: -wordt beweid door pony
-deel houtkant dient bijgeplant
Perceel C: -middelhoutbos met veel populieren werd voor de
helft verwoest door voorjaarsstormen
-optie: herstellen als middelhoutbos: daarom: afgerukte bomen uithalen
(indien mogelijk populieren verkopen en nieuwe bomen inplanten).
Afspraken :
-geleide wandelingen voor deskundige kennismaking met het bosgebied
-18 oktober a.s. te 13.30 h: samenkomst Natusdreef
-25 oktober a.s. te 13.30 h: samenkomst Schuifelbeen
-eerste werkweekend: 5 en 6 december a.s. ( plaats van afspraak te
bepalen)
4. Beheersexperiment met reeën
.Probleem: verbramen van het bos waardoor bloemen (voorjaarsbloeiers)
in het bos in het gedrang komen; deze verbraming moet dringend beperkt
worden.
.Voorstel: uitzetten van reeën (brengen geen akkerschade mee);
horen hier historisch thuis: populatie was gedurende 200 jaar
teruggedrongen tot: +/- 30 km van hier maar is nu spectaculair aan het
terugkomen.
Bedoeling: binnen afzienbare tijd 10 à 12 reeën uit te
zetten.
Men zou starten met tweetal drachtige hinden en eventueel 1 bok;
aanvankelijk binnen een omheind gedeelte, later vrij.
Zou bekostigd worden door de familie Gevaert.
Bijkomende moeilijkheden in de Braambrugstraat.
Daarom: plaatsen van verkeersdrempels ter hoogte van het bos. Dit werd
goedgekeurd door Gemeentebestuur, maar er dient een voorstel te
gebeuren van de juiste plaatsing. Dit zal eerstdaags besproken worden
met deskundigen.
5. Allerlei.
-3 poelen in het bos dienen dringend gereinigd te worden teneinde het
bestand van de salamander niet in het gevaar te brengen.
-kassa: 2000 F. ontvangen voor geleide wandeling met studenten K.U.L..
-materiaal van JNM-Leievallei kan eventueel gebruikt worden voor
beheerswerkzaamheden; zijnde: hooivorken, rieken, bosmaaiers (2),
hakmessen, bijlen, hamer, ed.
6. Te onthouden:
-geleide wandelingen 18 en 25 oktober a.s.
-werkweekend: 5 en 6 december a.s.
7.Na te zien tegen volgende vergadering
-drainering: machinaal uit te halen ?? op te vullen met
bentoniet?? verkeersdrempels: waar en hoe??
8.Lijst aanwezigen en geïnteresseerden: in bijlage.
Verslaggever van deze vergadering: Henk Smekens.
Secretariaat: Firmin Mees.
10/10/92
